Skip to main content

Hoe transformeer je als zorgorganisatie van gesloten naar open?

De meeste zorgorganisaties hebben de verantwoording voor onvrijwillige zorg inmiddels wel geborgd, maar hebben de transformatie naar een open locatie nog niet (adequaat) gerealiseerd.  Hierdoor voldoen deze organisaties niet aan de Wzd en geven ze ook geen invulling aan het gedachtegoed rondom Vrijheid en Veiligheid. In het lerend netwerk Vrijheid en Veiligheid helpen we zorgorganisaties onder meer om de transformatie van gesloten naar open te realiseren. Dit lerend netwerk gaat in november van start. 

Hoe kom je als zorgorganisatie van gesloten naar open

Invulling geven aan Vrijheid en Veiligheid
Om waardengedreven zorg te kunnen bieden waarbij er een goede balans zit tussen de vrijheid en veiligheid van de cliënt is een ver(der)gaande transformatie nodig. Eén waar alle lagen van de organisatie bij betrokken zijn.

Een dergelijke transformatie roept dus zowel vragen van beleidsmatige aard op, maar ook praktische vragen van de werkvloer. En ook verwanten en andere stakeholders hebben vragen. En dat is heel logisch. Om écht waardengedreven zorg te kunnen bieden moet op alle vragen een passend antwoord gevonden worden. 

    We hebben de afgelopen tijd veel verschillende professionals binnen zorgorganisaties gesproken en allemaal worstelen zij met min of meer dezelfde vragen. Dit zijn een aantal van die vragen.  

    • Hoe formuleer en borg je de visie rondom Vrijheid en Veiligheid en de Wzd?
    • Hoe maak ik zorgteams bewust van onvrijwillige zorg?
    • Hoe weten medewerkers of cliënten wilsbekwaam of wilsonbekwaam ter zake zijn?
    • Hoe beheersen we verwachtingen van naasten en de omgeving op het gebied van veiligheid ?
    • Hoe creëer je een open locatie en wat betekent dit voor ons gebouw c.q. onze gebouwen?
    • Kunnen en mogen we voor specifieke cliënten nog wel een bepaalde mate van geslotenheid aanhouden? En zo ja, hoe dan?
    • Hoe kan technologie ons hierbij ondersteunen?
    • Hoe communiceren we met verschillende stakeholders over deze transformatie?
    • Hoe creëren we we een zinvolle dag voor onze cliënten?

    Leren van elkaars ervaringen
    De transformatie roept dus veel vragen op. Het goede nieuws is dat je de antwoorden niet alleen hoeft te zoeken. Alle zorgorganisaties staan immers voor dezelfde uitdaging. Dan is het wel zo slim om samen op zoek te gaan naar de antwoorden en te leren van elkaars ervaringen en inzichten. In november gaat de volgende editie van het lerend netwerk Vrijheid en Veiligheid van start. In dit lerende netwerk gaan we gedurende een jaar met zorgorganisaties samen op zoek naar de juiste antwoorden. We gaan samen onderzoeken, ontdekken en ervaringsverhalen delen. Om zo samen te komen tot een invulling van de Wzd waarbij niet alleen aan de letter, maar vooral aan de geest van de wet wordt voldaan.

    “Het lerend netwerk biedt mij handvatten en inzichten om onze visie op vrijheid en veiligheid, ingegeven door de geest van de wet, te vertalen naar de praktijk.” 
    Rianne Spijkers, manager woonzorgcentrum bij Thebe, heeft deelgenomen aan een lerend netwerk Vrijheid en Veiligheid.

    Een beperkt aantal plaatsen beschikbaar
    Om een optimale leeromgeving te borgen waar alle deelnemers antwoorden kunnen vinden op hun vragen, is het aantal deelnemers beperkt tot een maximum van 12 zorgorganisaties. Heb je nog nooit van een lerend netwerk gehoord? Dan leggen we je graag uit hoe het werkt. Ben je nieuwsgierig naar het lerend netwerk dat in november van start gaat? Daar kun je hier meer over lezen en je kunt uiteraard altijd contact met ons opnemen voor meer informatie.

    Doen jullie mee?
    Via ons lerend netwerk verkrijgt jouw organisatie de inzichten en handvatten waarmee jullie een betere balans kunnen creëren tussen de veiligheid en de vrijheid van jullie cliënten. En leer je hoe je de transformatie van gesloten naar open op een passende manier kunt inrichten met oog voor alle stakeholders. Reserveer gauw een plek voor jouw organisatie!

    Meld jouw organisatie aan

    Lees verder

    Workshop De Waardenladder

    Werk je op een locatie met bewoners met dementie en wil je meer vanuit waarden van de bewoner de zorg organiseren? Maak dan kennis met De Waardenladder tijdens deze workshop. Het is een waardevol instrument dat op een heel praktische en toegankelijke manier zorgteams helpt om de bewoner beter te leren kennen en een betere balans te vinden tussen vrijheid en veiligheid.

    De Waardenladder is een interactieve gesprekshulp voor zorg teams gebaseerd op onderzoek in de zorgpraktijk. De Waardenladder bestaat uit een doos met twee sets kaartjes en een speelbord. Door in kleine groepen voor een concrete casus met elkaar verschillende uitspraken en waarden te selecteren en op volgorde van belangrijkheid voor de client te leggen, krijgen zorgteams bij concrete kwesties inzicht in de meespelende waarden bij bewoners, naasten en zorgverleners. Deelnemers aan de workshop kunnen hun eigen casus meenemen en deze gebruiken bij De Waardenladder. Na afloop krijgt elke deelnemer 1 Waardenladder mee om binnen de eigen organisatie te gebruiken.

    De Waardenladder is door meerdere VVT organisaties in samenwerking met het LUMC en het Lerend Netwerk ontwikkeld met als doel de zorg en de eventuele onvrijwillige zorg aan te passen en in lijn te brengen met de waarden van de bewoner. Uit praktijkervaring is gebleken dat het gebruik maken van De Waardenladder bijdraagt aan mindere onvrijwillige zorg en bijstelling van de zorgplannen.

    Workshop Waardenladder (twee data in het najaar)
    – Maandag 22 september 2025 van 14:00 uur tot 16:00 uur
    – Maandag 7 november 2025 van 14:00 tot 16:00 uur.
    Locatie: volgt (wordt zo centraal mogelijk georganiseerd, eventueel bij één van de deelnemende organisaties).
    Deelnamekosten EUR 95,- p.p. exclusief BTW, inclusief 1 Waardenladder.

    Voor een goede interactie tijdens de workshop hanteren we een minimum van 10 deelnemers. Het gebeurt niet vaak, maar als we te weinig deelnemers hebben, dan ontvang je daarover bericht. We gaan de workshop dan opnieuw plannen en nodigen je daarvoor uit.

    MELD JE AAN

    Een ZonMw Parel voor de Waardenladder!

    Op 11 juni is ons project De Waardenladder bekroond met een ZonMw Parel. De ZonMw Parel is een ereprijs voor bijzonder goede projecten van ZonMw. Het project is een voorbeeld voor wat ZonMw wil zien in andere projecten, én een voorbeeld voor waar ZonMw voor staat: een bruikbaar resultaat, een succesvolle samenwerking en maatschappelijke impact. Daar zijn we natuurlijk heel trots op!

    Spelenderwijs nadenken over vrijheid en veiligheid met de Waardenladder
    De Waardenladder helpt zorgteams in de ouderenzorg om in complexe situaties ethisch verantwoorde keuzes te maken over vrijheid en veiligheid. Het is een instrument dat ontwikkeld is met en voor zorgorganisaties. De praktijk vormde het uitgangspunt voor de ontwikkeling van De Waardenladder. Dat heeft geleid tot een heel praktische, toegankelijke en waardevolle tool voor zorgprofessionals, cliënten en naasten en verwanten. Of zoals dr. Dorothea Touwen, mede-ontwikkelaar van de Waardenladder vanuit het LUMC, het zegt: ‘Het leggen van de Waardenladder maakt de zorg beter en zorgvuldiger.’

    Een mooie stimulans om door te gaan
    ‘We zijn natuurlijk ontzettend trots dat we deze erkenning hebben gekregen voor de Waardenladder’, aldus Peter Hoekstra (ontwikkelaar De Waardenladder). ‘We zijn de Waardenladder al aan het doorontwikkelen voor andere doelgroepen, zoals mensen met dementie in de thuissituatie en mensen met NAH. Deze ereprijs is een mooie stimulans om door te gaan. Maar de grootste stimulans is de positieve feedback van zorgorganisaties die de Waardenladder al inzetten. De Waardenladder helpt zorgorganisaties om een betere balans te vinden tussen vrijheid en veiligheid. Het zorgt voor meer vrijheid voor de cliënt en een betere kwaliteit van leven. En daar is het ons om te doen.’

    Lees het hele interview hier

     

    Van gesloten naar open, Van zorg naar leven en nog veel meer..

    We praten je graag bij over de lerende netwerken, de verdere ontwikkeling van de Waardenladder en het gedachtegoed Van Zorg naar Leven. Want er is voldoende gebeurd de afgelopen maanden. 

    Lerend netwerk Van gesloten naar open
    Vanaf september 2023 loopt het lerend netwerk Van gesloten naar open. Met enkele instellingen is kennis opgedaan en gedeeld over hoe te komen tot gesloten op maat. Onderwerpen zoals cultuur, informatieverstrekking, technologie en creativiteit zijn aan de orde gekomen. In juni 2024 wordt dit netwerk afgesloten. 

    Bij voldoende animo start na de zomer een nieuwe groep. Meer hierover kun je hier lezen

    Lerend netwerk Van Zorg naar Leven
    We gaan starten met het lerend netwerk Van zorg naar leven. Een beweging die steeds groter begint te worden, waarin een (betere) balans wordt gevonden tussen de leefwereld van de hulpvrager, de wereld van de zorgaanbieder en de omgeving waarin  ondersteuning wordt georganiseerd. Hoe zet je het leven centraal? Wat omvat het gedachtegoed en hoe creëer je een permanente beweging? Hier is lef en liefde voor nodig. Interesse gewekt? Laat het ons weten!

    Inspiratiebijeenkomsten Van Zorg naar leven
    Naast het lerend netwerk organiseren we samen met collega’s van de samentafel  inspiratiebijeenkomsten voor iedereen die nu al binnen hun organisatie actief is met het realiseren van deze beweging. Deze bijeenkomsten zijn gericht op het delen van kennis en inzichten.

    Wil je meer weten over dit lerend netwerk of over de inspiratiebijeenkomsten, neem dan contact op met Peter Hoekstra via Peter@lerend-netwerk.nl

    Nieuwe leergang lerend netwerk Vrijheid en Veiligheid
    De Wzd blijft een beweeglijke wet die steeds meer van de letter opschuift naar de geest. Maar hoe krijg je iedereen hierin mee? Hoe wordt omgegaan met verwachtingen van de omgeving? Hoe kunnen patronen eenzijdig gericht op veiligheid nu worden doorbroken? Het toepassen van het thema vrijheid, veiligheid en de Wzd is voor veel organisaties nog een complex vraagstuk, omdat dit thema veel verder gaat dan het verantwoorden van onvrijwillige zorg. Verwachtingen, cultuur en verantwoording zijn elementen die hierin meedoen en dus ook in het lerend netwerk aan de orde komen. Meer hierover staat op onze website. 

    De Waardenladder
    Het afgelopen jaar verzette het lerend netwerk in samenwerking met het LUMC het nodige werk voor de verdere ontwikkeling van De Waardenladder. Voor de huidige waardenladder gericht op intramurale PG zorg worden workshops georganiseerd om ervaring op te doen met De Waardenladder. Tijdens deze workshop kunnen deelnemers met een eigen casus ervaring opdoen met De Waardenladder en krijgen deelnemers na afloop een exemplaar mee. Meer over deze workshop vind je hier

    Kadotip!
    Er zijn inmiddels enkele organisaties die elk team een Waardenladder kado doen. Waarde(n)gedreven zorg ten top!

    NIEUW: Waardenladder voor mensen met NAH
    In samenwerking met InteraktContour wordt onderzocht hoe de huidige versie van De Waardenladder geschikt kan worden gemaakt voor bewoners met NAH. 

    NIEUW: Waardenladder voor mensen met dementie in de thuissituatie
    Het langer thuis blijven wonen, creëert steeds meer dilemma’s op het gebied van vrijheid en veiligheid in de thuissituatie. Omdat de thuissituatie een wezenlijk andere omgeving is dan wonen op een zorglocatie, vraagt dit om een nieuwe versie van De Waardenladder. Op dit moment bereidt het LUMC samen met het Lerend Netwerk een ZonMW aanvraag voor om het onderzoek hiervoor gefinancierd te krijgen.

    AGENDA Lerend Netwerk

    September         Start nieuwe lerende netwerken. Voor data & aanmelden kun je terecht op onze website.
    20 september   Online Wzd casuïstiek bespreking (deelname is gratis)
    7 oktober           Workshop De Waardenladder
    Najaar                Inspiratiebijeenkomst Van Zorg naar Leven

     

     

     

     

    Inzet Waardenladder leidt tot andere inzichten over het gedrag van de bewoner

    Dat blijkt uit een survey onder de eerste gebruikers van De Waardenladder bij bewoners met psychogeriatrische aandoeningen. Inzet van De Waardenladder leidt tot positieve effecten voor zowel bewoners als zorgprofessionals. Zo geeft 60% van de respondenten aan dat met behulp van De Waardenladder het inzicht over het gedrag van de bewoner is veranderd. In sommige situaties leidt dit tot het aanpassen van lopende maatregelen (20% altijd en 70% soms) en zelfs tot het aanpassen van het zorgplan (30% altijd en 70% soms). Doel van De Waardenladder is om vanuit de waarden van de bewoner te kijken naar het leven en de zorg. Dit nieuwe perspectief leidt, zoals dit eerste onderzoek laat zien, tot andere inzichten en meer bewustwording.

    Andere resultaten uit het onderzoek:

    • Door inzet van De Waardenladder worden andere inzichten over het leven van de bewoner verkregen (50% zegt dat dit altijd zo is, 40% geeft aan dat dit soms het geval is).
    • Ook geven 70% van de respondenten aan dat met behulp van De Waardenladder de bewustwording van het thema vrijheid en veiligheid en onvrijwillige zorg is toegenomen.
    • 30% van de respondenten geeft aan dat de De Waardenlader in alle gevallen is gebruikt in het bijzijn van de verwant of vertegenwoordiger. Een andere 30% van de respondenten geeft aan dat soms de verwant(en) of vertegenwoordigers zijn betrokken.
    • 70% van de respondenten geeft aan dat door inzet van De Waardenladder vaker de dialoog wordt gevoerd door zorgprofessionals over wat belangrijk is voor bewoner.

    Het is goed om te zien dat bij het bespreken van de waarden van de bewoner de verwanten of vertegenwoordigers betrokken worden. Naarmate De Waardenladder vaker wordt toegepast wordt hier nog een groei in verwacht.

    Toepassing De Waardenladder
    De Waardenladder wordt toegepast tijdens een MDO of tijdens een extra ingelast bewonersoverleg. Het spelen van De Waardenladder duurt ongeveer 20 tot 30 minuten. Met behulp van deze korte interventie ontstaan er andere perspectieven op het leven en de behoefte aan ondersteuning bij bewoners.

    (Door)ontwikkeling van  De Waardenladder
    De Waardenladder is ontwikkeld door deelnemers van het Lerend netwerk in samenwerking en onder begeleiding van het LUMC, afdeling Ethiek en Recht. De Waardenladder wordt dit jaar doorontwikkeld naar andere doelgroepen zoals NAH en dementie in de thuissituatie. De doorontwikkeling wordt mogelijk gemaakt door het LUMC, Lerend-Netwerk.nl, deelnemende organisaties en met steun van stichting Pleindoneren.

    Wilt u meer weten over de doorontwikkeling van De Waardenladder dan kunt u contact opnemen met Peter Hoekstra, via peter@lerend-netwerk.nl.

    Meer weten en bestellen:
    Meer over de Waardenladder en de mogelijk om deze te bestellen vindt u hier: lerend-netwerk.nl/de-waardenladder/

    Lees verder

    Doorontwikkeling Waardenladder voor andere doelgroepen

    De positieve feedback vanuit zorgorganisaties over de Waardenladder voor mensen met dementie in een zorgorganisatie was voor ons reden om de Waardenladder te gaan doorontwikkelen. Het instrument kan ook toegevoegde waarde leveren voor andere doelgroepen. Denk aan mensen met dementie in de thuissituatie (extramurale zorg) en VG en NAH.

    Lees verder

    Lancering van de Waardenladder!

    Is in jouw organisatie de toepassing van de wet Zorg en dwang een onderwerp van gesprek? Denk je na over de toepassing van onvrijwillige zorg bij mensen met dementie? Hanteert jouw organisatie een Open Deuren beleid, maar levert dat soms vragen op over de veiligheid van bewoners met dementie? De onlangs gelanceerde Waardenladder kan jullie helpen!

    De Waardenladder?
    De Waardenladder is een interactieve gesprekshulp voor zorgteams gebaseerd op onderzoek in de zorgpraktijk.* Het instrument is op 22 mei gelanceerd tijdens een breed bezocht zorgsymposium.

    De Waardenladder is een instrument in spelvorm. Het bestaat uit  een doos met twee sets kaartjes en een speelbord. In kleine groepjes selecteer je voor een concrete casus met elkaar verschillende uitspraken en waarden die passen bij de casus. Deze waarden leg je vervolgens  op volgorde van belangrijkheid voor de client. Zo krijgen zorgteams op een heel praktische en toegankelijke manier inzicht in de waarden die meespelen bij bewoners, naasten en zorgverleners.

    Het toepassen van de Waardenladder resulteert in:

    • concrete afspraken voor de beste aanpak
    • een zorgvuldige toepassing van de Wet Zorg en Dwang (Wzd)
    • een eenduidige aanpak binnen teams
    • bewustwording van vrijheid en veiligheid van de client
    • een toename van waardengedreven zorg

    De ruim 70 deelnemers van het symposium waren erg enthousiast over het toepassen van De Waardenladder. Het gaf nieuwe inzichten in het maken van afwegingen tussen vrijheid en veiligheid.

    Wilt u ook uw zorgteams meer vanuit waarden de afwegingen laten maken tussen vrijheid en veiligheid? Dan kunt u de waardenladder via www.lerend-netwerk.nl bestellen. Na het voldoen van de betaling zal de Waardenladder worden toegestuurd.

    De Waardenladder kost 65,- per stuk, inclusief btw en verzendkosten. 

    * De Waardenladder is gebaseerd op de resultaten van het onderzoek Vrijheid en veiligheid. Het onderzoek is uitgevoerd door het LUMC en heeft plaatsgevonden onder de deelnemers van het lerend netwerk Vrijheid en Veiligheid en is financieel mogelijk gemaakt door ZonMW

    Handleiding gegevensaanlevering dwang in de zorg

    Volgens de Wvggz en Wzd moeten zorgaanbieders halfjaarlijks gegevens bij de inspectie aanleveren over het gebruikmaken van verplichte en onvrijwillige zorg.

    Op de webpagina van IGJ staat informatie voor zorgaanbieders over het proces rondom de gegevensaanlevering. Van het registreren van verplichte of onvrijwillige zorg in uw systeem, tot en met de aanlevering bij IGJ. Met een uitleg over wat de inspectie doet met de door u aangeleverde gegevens. Deze handleiding helpt je bij het opstellen en aanleveren van de gegevens.

    Aan de slag met de Wet zorg en dwang thuis? Meld jouw regio aan als praktijktuin!


    Extramuraal wordt de Wzd, die sinds 1 januari 2020 in werking is getreden, nog weinig toegepast. De praktijktuin biedt de mogelijkheid om hobbels die worden ervaren bij de implementatie aan te pakken. Denk bijvoorbeeld aan het deels ontbreken van een multidisciplinaire overleg- en samenwerkingsstructuur of missende randvoorwaarden zoals betaaltitels. Met de praktijktuinen wil de Regiegroep Extramurale Wzd de implementatie van de Wzd in de extramurale setting een stevige impuls geven. Organisaties die willen deelnemen aan de praktijktuinen kunnen zich aanmelden. 

    Gespreksleidraad onvrijwillige zorg

    Welke vragen stel je met elkaar, wanneer je overweegt om onvrijwillige zorg in te zetten? In onze leidraad voegen we twee essentiële punten toe die in de bestaande methodieken ontbreken. Het gedrag dat als probleem wordt gezien vormt de aanleiding voor de afweging van onvrijwillige zorg. Om dit te bespreken zijn diverse methodieken ontwikkeld, zoals GRIP en ABC-s. In deze methodieken ontbreken echter twee punten die wij onontbeerlijk vinden in de zoektocht om waar mogelijk onvrijwillige zorg te voorkomen. In onze gespreksleidraad zijn beide punten geïntegreerd:

    1. Welke kenmerken van de betreffende cliënt zijn van invloed op de oplossing? 

    Dat kunnen bijvoorbeeld waarden zijn (privacy hoog in het vaandel, zorg voor het uiterlijk, zelfstandigheid) of behoeften (geborgenheid, nabijheid, bewegingsvrijheid, sociale contacten). Stel dat een bewoner privacy heel belangrijk vindt, dan is cameratoezicht in diens kamer een niet-passende oplossing. Terwijl voor een bewoner die behoefte heeft aan geborgenheid het weer niet zo’n issue is als er iemand in de nacht de diens kamer komt. Dat geeft hem of haar vooral een gevoel van nabijheid en veiligheid. Zoek dus een oplossing die past bij de persoon.
    We vatten dit punt samen in de vraag: Om wie gaat het?

    2a. Een controlevraag voor het zorgpersoneel: Is het erg? 

    In de praktijk blijken we nogal eens risico’s te willen vermijden die eigenlijk helemaal niet zo’n groot risico zijn. Wanneer iemand aan een gesloten deur staat te rammelen, wil dat niet altijd zeggen dat hij of zij ook de benen neemt wanneer de deur ontgrendeld zou zijn. Het gevoel opgesloten te zijn is voor veel bewoners erger dan het verlangen om te vertrekken.
    Maar bovendien: als iemand daadwerkelijk vertrekt, wat zijn dan de risico’s? Hoe groot zijn die werkelijk? Durven we geaccepteerde risico’s af te spreken?

    2b. En dan de gewetensvraag: voor wie is dat dan erg?

    Voor de bewoner zelf? Of voor de familie die bang is dat er iets gebeurt? Voor het imago van de organisatie? Of zijn wij zélf bang voor onze verantwoordelijkheid als er iets met onze bewoners gebeurt? Ken je de gedachte: goed idee, maar wát als het in mijn dienst gebeurt…….? Het is goed om dit helder te krijgen.

    De laatste stap in de leidraad gaat over goed registreren in het ECD. Dat is belangrijk om methodisch te kunnen werken aan het probleemgedrag en te blijven zoeken naar het afbouwen van onvrijwillige zorg, wanneer dat toch de beste oplossing blijkt.

    Voel je vrij deze gespreksleidraad zelf te gebruiken. We horen graag ervaringen en verbetertips terug. Mail ons op contact@lerend-netwerk.nl